روستای پایین کولا

چون عمرو ابن العلی ( نماینده خلیفه عباسی در طبرستان ) در آمل به استقلال تمام نشست ، اصفهبد خورشید ( پادشاه محلی مازندران ) از آن حال بترسید و دانست او را اقامت ممکن نیست. جمله اعزّه و اولاد و ازواج خود را با اموال و ذخایر و عَبید و إمای خود به بالای دربند کولا به راه زارم بیرون برد و آن جا کهفی و طاقی بود که آن را بعد ها " عایشه کرکیل دز" گفتند. گویند در آنجا دری از سنگ تراشیده بودند که 500 نفر او را بر می داشتند و می نهادند والعدة علی الراوی.

چون اصفهبد خورشید اولاد خود را در آن طاق نشانید، خود چند خروار زر برداشت و از راه لارجان به دیلمستان آمد. لشگر اسلام او را تعاقب کردند و بعضی از اموال را ازو بگرفتند.

مختصر، چون اصفهبد از مازندران بیرون آمد، عساکر اسلام 2 سال و 7 ماه آن طاق را- که اولاد اصفهبد در آن بودند – داشتند. آخرالامر در آن طاق، وبا افتاد و 400 نفر بمردند. از آنجا که ممکن نبود اموات را به جایی برند و دفن کنند، همه را در محلی روی هم ریختند و این فقره اسباب شد که محصورین امان طلبیده بیرون آمدند.

لشگریان مسلمان داخل آن کهف شده 7 شبانه روز از آن اموال و اسباب بیرون می آوردند.

حرم اصفهبد را به بغداد نزد خلیفه بردند. و از جمله دختران اصفهبد یکی را خلیفه مسلمان کرد و در حباله خود درآورد.

چون اصفهبد خورشید احوال آن طاق و اموال و اولاد بشنید، گفت : بعد ازین عمر را لذتی نیست. زهر بخورد و بمرد.

(از کتاب " تاریخ طبرستان( التدوین فی احوال جبال شروین) " تالیف محمد حسن خان اعتماد السلطنه، ص 199 )

قابل توجه است که دربند کولا بنا به گفته اعتماد السلطنه در کنار زارم بود. بی تردید مراد از زارم ، همان زارم رود است که در نزدیکی روستا های گرم رود و دروپی به رود تجن می پیوندد و روستائیان همجوار بخاطر سیلاب های شکننده و خسارت آور این رود ، به آن ظالم رود می گویند.اگر حدس من درست باشد، کولای آن زمان خیلی وسیع تر و بزرگ تر از کولای امروزی بود و شامل روستاهای فعلی دروپی ، بالاکولا ، پرچیکلا ، پایین کولا( شامل کولا ، وارد و سانخیل ) ،تنگ لته و خانه عباسی می گردید. در واقع قسمت جنوب کوهی که بین کولا و مرمت قرار دارد از تبه خانه عباسی تا جایی که رود زارم به تجن می پیوندد، همه را کولا می گفتند. در بند کولا در حقیقت دروازه دشت ساری به کوهستان قارن محسوب می گردید.

ولی این بحث ها نیاز به کارشناسی بیشتر و اسناد و مدارک مستند تر دارد. می طلبد افرادی که در این ارتباط مطالعه و علاقه مندی دارند و دسترسی به اسناد و مدارک داشته باشند ، می توانند کمک کرده و یاری رسان ما در این تحقیق باشند.